Almanya — LkSG (Tedarik Zinciri Yasası)
Bugün yürürlükteBelirli büyüklüğün üzerindeki Alman şirketlerine, tedarik zincirlerinde insan hakları ve çevre risklerini yönetme yükümlülüğü getiriyor. Türk üreticiler açısından bugünkü denetim taleplerinin en somut kaynağı bu.
2026’da yasada bir sadeleştirme yapıldı ve BAFA’ya yıllık raporlama yükümlülüğü kaldırıldı — üstelik 1 Ocak 2023’ten geriye dönük olarak. Ancak burada yanlış bir sonuç çıkarmamak gerekiyor:
- Özen yükümlülüğü duruyor
- İç dokümantasyon zorunluluğu duruyor
- Kalkan tek şey, BAFA’ya rapor gönderme adımı
Yani Alman alıcınız kendi risk yönetimini sürdürmek zorunda ve bunu tedarikçilerinden veri isteyerek yapıyor. Raporlamanın kalkması sizin üzerinizdeki denetim talebini azaltmıyor.
Avrupa Birliği — CSDDD
2028–2029 takvimiKurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi, AB genelinde ortak bir çerçeve kuruyor. 2025’te başlayan “Omnibus” süreciyle kapsamı daraltıldı ve takvimi geriye çekildi.
CSDDD güncel takvim| Yürürlük | Direktif (EU) 2026/470 — 18 Mart 2026 |
|---|
| Ulusal hukuka aktarım | 26 Temmuz 2028’e kadar |
|---|
| Uygulama başlangıcı | 26 Temmuz 2029 |
|---|
| Kapsam | Şirketin kendi operasyonları, yan kuruluşları vedoğrudan iş ortakları (tier 1 tedarikçiler) |
|---|
Kapsam daraltılmasına rağmen kritik nokta şu: doğrudan iş ortakları hâlâ kapsam içinde. Avrupalı bir markaya doğrudan üretim yapan bir Türk tesisi, tam olarak o tanımın içine giriyor.
Buna karşılık dürüst olmak gerekirse: CSDDD’nin uygulaması 2029’da başlıyor. Bunu “yarın kapınızı çalıyor” diye anlatmak doğru olmaz. Doğru okuma şu — hazırlık için tanımlı ve rahat bir pencereniz var, ve bugünkü denetim talebi zaten bu direktiften değil alıcınızın mevcut politikasından geliyor.
Fransa — Duty of Vigilance
Bugün yürürlükteFransa’nın 2017’de çıkardığı yasa, büyük Fransız şirketlerine tedarik zincirlerinde insan hakları ve çevre risklerini önlemek üzere bir uyanıklık planı hazırlama ve yayımlama yükümlülüğü getiriyor.
Fransız perakendecilerin kurduğu ICSgirişiminin yaygınlığı da buradan geliyor. Fransız bir alıcıyla çalışıyorsanız denetim talebi büyük olasılıkla bu çerçeveden doğuyor.
Özetle ne yapmalısınız?
- Alıcınıza sorun. Hangi denetim program, hangi kapsam, hangi tarihe kadar, mevcut raporunuz kabul ediliyor mu — yazılı teyit alın.
- Tek bir düzen kurun. Her denetim program için ayrı hazırlık yapmak yerine, hepsinin ortak beklediği kayıt ve süreç düzenini oturtun.
- 2029’u takvime alın. CSDDD’nin uygulaması başladığında alıcılarınızın talepleri belgelenmiş ve sistematikleşmiş olacak. Bugünden kurulan düzen o gün hazır olur.
Sık sorulan sorular
LkSG’de raporlama kalktı, denetim talebi de azalır mı?
Hayır. Kalkan şey BAFA’ya yıllık rapor gönderme yükümlülüğü. Özen yükümlülüğü ve iç dokümantasyon zorunluluğu duruyor. Alman alıcılar kendi risk yönetimlerini sürdürmek zorunda olduğu için talebi tedarikçiye aktarmaya devam ediyorlar.
CSDDD 2029’a ertelendiyse şimdi hazırlanmaya gerek var mı?
Bugünkü denetim talebinin kaynağı CSDDD değil, zaten yürürlükteki ulusal yasalar ve markaların kendi politikaları. CSDDD’nin anlamı şu: 2029’a kadar hazırlanmak için tanımlı bir süreniz var. Bu süre bir erteleme değil, planlama penceresi.
Küçük bir tesisiz, bu yasalar bizi kapsıyor mu?
Yasalar doğrudan büyük şirketleri yükümlü kılıyor, ancak yükümlülük tedarik zinciri üzerinden size ulaşıyor. CSDDD kapsamı doğrudan iş ortaklarını (tier 1 tedarikçiler) içeriyor; Avrupalı bir markaya doğrudan üretim yapıyorsanız o zincirin içindesiniz. Pratikte yükümlülük size yasadan değil, alıcınızın sözleşmesinden gelir.
Hangi denetimi yaptırırsak bu mevzuatlara uygun oluruz?
Mevzuata uygunluk tek bir denetimle sağlanmaz; yasalar belirli bir denetim programını zorunlu kılmıyor. Alıcınız kendi programına göre bir denetim program talep ediyor. Doğru soru "hangi denetim mevzuata uyar" değil, "alıcım hangi denetim programını istiyor ve hangi tarihe kadar" sorusudur.